Helpen door actief niets doen

Geplaatst op 7 maart 2017

Blog geschreven door Mieke Voogd

Actief nietsdoen als vorm van helpen
Een ander woord voor helpen is bijstaan. Waar helpen de associatie oproept met iets doen voor een ander heeft bijstaan het passieve van naast iemand staan met de handen op de rug. Helpen heeft iets te maken met interventie en bijstaan iets met presentie zou je kunnen zeggen.

Hoe kan dit passieve bijstaan helpen?
Een kort filmfragment uit het leven van de zanger Ray Charles biedt een prachtige illustratie. Het fragment speelt op de dag dat de 6-jarige Ray vanwege een oogontsteking helemaal blind is geworden. Hij struikelt in huis over een stoelpoot en roept huilend om hulp van zijn moeder, die bij hem in de kamer is. De moeder die in de keuken bezig is draait zich naar hem toe en houdt dan in. Ze staat stil… en wacht…. Ondertussen houdt ze haar blik gericht op haar zoontje, die op een gegeven moment stopt met schreeuwen en voorzichtig tastend overeind komt. De kleine Ray wordt zich bewust wordt van wat hij hoort; de geluiden in de omgeving worden harder er preciezer. Ook gaat hij aftasten waar hij is en voelt hij waar het vuur is. Zijn moeder houdt dit alert in de gaten en staat klaar om in te grijpen. Op het hoogtepunt van het fragment leidt het samengaan van zijn gehoor en tast ertoe dat hij een krekeltje kan pakken. Dan zegt hij: ‘Ik hoor jou ook mamma, je staat precies dáár!’ En dat klopt. De jongen en de moeder omhelzen elkaar en Ray vraagt ‘Waarom huil je mamma?’ Zij antwoordt “Van geluk.”

De moeder staat haar zoon bij in de ervaring dat zijn gezichtsvermogen niet meer werkt en dat hij zijn andere zintuigen leert benutten om te krijgen wat hij wil. Ze toont geduld, vertrouwen in het leervermogen van haar zoon en ze geeft ruimte om te leren door te ervaren. Ze doet niet niets: ze is bewust, reflecteert in actie, bedwingt haar impulsen en bewaakt de veiligheid van haar zoon.

Focussing
Een manier van helpen die ook uitgaat van actief nietsdoen heet focussing. De grondlegger van die methode is Eugene Gendlin. Hij raakte in zijn jarenlange therapiepraktijk geïntrigeerd door de observatie dat sommige patiënten makkelijker te helpen zijn dan andere en ging op zoek naar de verschillen. Hij kwam op het spoor van een techniek die de ‘succesvolle’ patiënten op zichzelf toepasten tijdens de therapie. Ze gingen met hun aandacht naar binnen en hielden hun aandacht bij hun eigen processen van verandering die in het lichaam voelbaar zijn. Gendlin heeft er zijn levenswerk van gemaakt om deze methode te leren aan al zijn patiënten en bereikte op deze manier meer resultaat met zijn behandelingen.

Met één van de belangrijkste elementen van Gendlins methode hebben we gewerkt tijdens een miniworkshop op de inspiratiemiddag over ‘Het helpende gesprek’. Het gaat er om de ander, die een vraagstuk heeft, uit te nodigen met de aandacht naar binnen te keren en waar te nemen wat het vraagstuk oproept. De helper doet niets anders dan bijstaan in dit proces, d.w.z. erbij blijven met volledige aandacht en slechts bekrachtigen waar de ander mee komt. Dat kan de vorm hebben van het herhalen van een woord of het benoemen van een gebaar of een lichamelijke reactie. Geen vragen, geen interpretatie (niet ‘ik zie dat je verdriet hebt’, maar ‘ik zie ook een paar tranen’), geen samenvattingen of parafraseringen, slechts het precies terug spiegelen en daarmee bekrachtigen wat de ander zegt of doet. Hooguit een bescheiden suggestie waar de ander aangeeft vast te lopen is op zijn plaats.

Ervaringen tijdens de inspiratiemiddag
Wat bleek was dat deze manier van bijstaan ongemak en resultaat opleverde. Het is voor de meeste helpers bijvoorbeeld lastig om niet in te grijpen in het proces van de ander met een vraag of advies, zeker wanneer die ander stil valt.  Dit komt vaak voort uit hoe we gewend zijn te communiceren. De macht der gewoonte, waarbij je als vanzelf met iets komt wanneer de ander even niets zegt. Het voelt dan ongemakkelijk om aandachtig stil te blijven en samen met de geholpene te wachten op dat wat er opkomt.

Uit de korte experimenten met helpen door actief niets doen werd naast ongemak, ook duidelijk dat het lijf laten spreken echt helpt om de kern van een vraagstuk te ervaren en aan te voelen wat wijsheid is in het oplossen daarvan.

Een deelnemer verwoordt het zo: “Het bijzondere van deze middag vind ik dat je niet veel tijd hoeft vrij te maken om toch gefocust te kunnen zijn. Om helpend te kunnen zijn, is het belangrijk om bij jezelf en bij de ander stil te staan (concentratie is belangrijk) en te vertrouwen op jezelf en de ander. Dan gebeurt er iets dat altijd zinvol is en informatie geeft.”

Lering voor de helper
Het bovenstaande citaat geeft treffend weer wat je moet kunnen om actief niets te doen:



« terug naar alle artikelen